Archive for 2014(e)ko azaroa

Gerrarako prestu, herria frantsestu

azaroa 19th, 2014

Horra hemen, #txiotesia2 ekimenerako egin nituen sei txioak: “Lehen Mundu Gerra Eskualduna astekarian” tesia laburbildu nahi dute sei kopla horiek.

1.
Alemanen aurka herraz,
7.000 ale erraz
zabaltzen ziren euskaraz eta
zer idazten zuten gerraz?

2.
Orri ta berriak urri,
eta zentsura bihurri.
Kazetariak soldadu eta
erreportaje iturri.

3.
Alemana deabrua,
Ta Frantzia aingerua,
Idazle haiek argi zeukaten
Noren alde zen zerua.

4.
Desertoreentzat lotsa
Soldaduentzat poza
Idazten zuten frantsesa zela
Euskaldun onen bihotza.

5.
Frantses armada “gurea”,
Goraipatuz adorea,
“Herriarentzat” hiltzea baitzen
euskaldunen ohorea.

6.
Gerran ibilirik prestu
Frantzia zuten babestu
Eskualduna-tik eta euskaraz
Herria zuten frantsestu.

eskualduna1

Batasunaren ahuleziak

azaroa 14th, 2014

Lurralde Kolektibitatearen aldarrikapenari ukaldi latza eman dio Prefetak, eta bete-betean jakin du nola jo proiektu horren aldeko gehiengo zabala: bere proposamenekin eta epe laburrekin, bazekien eztabaidak eta desadostasunak sortuko zirela. Eta hala gertatu da. Harrigarriena da prefetaren epeei men egitea onartu dutenen artean abertzaleak izatea, eta gainera, orain arte intransigenteenak ziren abertzaleak. Bat-batean horiek dira pragmatismoaren bandera atera dutenak!

Hiri erkidego bakarra onartzearen alde ematen dituzten argudioen artean bat da deus gabe geldi gaitezkeela, ez badugu prefetaren proposamen hori onartzen. Badira urteak entzuten dela argudio hau erregularki: hilabete hauek erabakigarriak dira, orain baliatu behar da aukera, bestela beste hamarkada batzuetan ez dugu besterik ukanen. Larria da prefetak ahoa ireki orduko onartzea haren proposamen eta epe mugatu bezain maltzurrak. Bai, lurralde kolektibitatearen aldekoek gehiago insistitu zezaketen; azken hitza ez zuen prefetak. Abertzaleek, bederen, indar bat egin behar zuten horri begira, lurralde kolektibitatearen aldeko kohesioa atxikitzeko ahaleginean. Sinestezina dena da kohesio hori hautsi duten lehenetarikoak abertzale batzuk izatea.

Iraganak erakutsi du ez dela egia hilabete hauek direla erabakigarriak eta gero ez dela beste aterik irekiko. Badira urteak horrela dabilela Frantzia. Gutxienez Raffarinen dezentralizazio erreformetatik hona, Frantziako Gobernuak erregularki ekartzen du lurralde erreforma bat mahai gainera. Aitzina ateratzen da… edo ez. Oraingoak ere zer etorkizun izanen du, Frantziako Senatuan izan diren aldaketen ondotik? Oraino urteak iraganen ditu Frantziak bere baitako aldaketen egiten.

Kezkagarriena da abertzale batzuek iradokitzea Batera-k ez zuela aski indar aldarrikapen horren inguruan, ez zuela herritarren babesik. Milaka laguneko manifestazioa ezin da horrela gutxietsi, ez eta ere urteetan zehar garatu diren hainbat mugimendu. Eta, kasu guztietan, kolore politiko guztietako arduradunen eta sektore sozioekonomiko guztietako jendearen babes hain zabala bera ere indar handiaren seinale da. Nork erran dezake aldarrikapen horrek ez zuela behar bezainbat indar? Ipar Euskal Herriko historian ez da izan beste aldarrikapenik hainbesteko atxikimenduarekin.

Bistan dena, galdera batzuei erantzun behar zaie, lurralde kolektibitatearen aldarrikapena hor egon ala ez. Herri elkargoen geroaz erabaki bat hartu behar da, legeak hala eskatzen duelako. Baina gauzak ez dira nahasi behar, batzuek egin duten bezala. Hiri erkidego bakarrari baiezko erantzuna ematea (hor ere eztabaida dago) ezin da izan onartzea lurralde kolektibotatearen ordezko tresna dela.

Egia da Lurralde Kolektibitatearen aldeko mugimenduak estrategia aldatu beharko duela, Laborantza Ganberaren aldekoak egin zuen bezala. Aldarrikapen sozial batek indarra eduki dezake memento bat arte, baina behin eta berriz ezezkoa ukan ondoan, gibelera egiten du. Beraz, beste bide batetik hauspotu behar da.

Egia da ere politika, etorkizunera begirakoa bereziki, ez dela zientzia zehatz bat: kalkuluak egiten dira, baina nehork ezin du segurtatu zuzen dabilela. Eztabaida sanoa da, berez, eta beharrezkoa da. Baina, alderdi abertzaleen arteko koalizioa, ustez, sendoa den garaian, alderdi politiko bateko ordezkariek publikoki hain garbi egiten dutenean hautu baten alde, zein da Euskal Herria Bai-ren funtzioa? Ez ote zuten lehenik adostu behar, gai horri buruz hartu beharreko jarreraz? Alderdi batek erabakitzen badu prefetari gisa batez erantzun behar zaiola, ez ditu kontuan hartzen bere koaliziokideak eta haien iritzia; ororen buru, itsasontzitik jaitsi baldin bada, lurralde kolektibitatearen aldeko mugimendua azkarki desegin duelako.

Heroiak ala biktimak?

azaroa 14th, 2014

Azaroaren 11 dator laster. Munduko gertakari tragikoenetariko bat gogora ekarriko dute. Horren harira, “abertzaletasuna” hitza darabil François Hollande Frantziako presidenteak, duela ehun urteko gertakariak oroitarazteko. Frantziako agintariek, oposizioak bezala, gaur egun oraino segitzen dute Lehen Mundu Gerran hildakoen goraipatzen, haien “abertzaletasuna, kemena eta garaipena” ohoratzen. Bigarren Mundu Gerratik landa egindako urratsak txalotzen dituzte gero, orain Frantzia eta Alemania “adiskide” direlako, hamarkadetan zehar etsai amorratuak izan ondoren. Beraz, XX. mende hasierako suntsiketa masiboen garaiak bukatu direlako poztu behar dugu.

Baina ez dute sekula dudan jarri sarraski haren beharra eta zilegitasuna, beti azpimarratzen baitute Frantziak zenbat zor dien 1914-1918ko hildakoei. Ez diete sekula barkamenik eskatu, ez hildakoen ahaideei, ez Europako beste herrialdeei, behar gabeko gerra batean sartzeagatik eta milioika heriotza eragin zituen gatazkako protagonista nagusi izateagatik. Alemanian apaltasun gehiagorekin ospatzen dute mendeurrena, mende osoan zehar irakatsi delako haiena zela gerra haren erantzukizun guztia.

Orain hasten da jakiten Errusiak Serbia laguntzeaz beste asmorik ere bazuela gerra hartan sartzeko: Itsaso Beltzetik barrena Mediterraneo Itsasorako sarbidearen gaiak asko kezkatzen zuen. Austria-Hungariaren eta Serbiaren arteko gatazkan esku hartzea – gerra bidez, batez ere – saihets zezakeen. Frantzia eta Erresuma Batua ere ez ziren aingeru batzuk. Frantziak ia mende erdia iragan zuen Alemaniaren aurkako herra elikatzen eta herritarrak psikologikoki eta fisikoki prestatzen gerra baterako.

Gaur egungo agintariak ez dira duela 100 eta 150 urte bitartekoen jarreraren erantzule, bistan da. Horrexegatik, kezkagarria da orduko jokamoldeen autokritikarik ez dezaten egin, mende bat iragan denean. Frantzia garaileen artean zen, bai, baina milioika lagun hil ondoren, Europa guztiz zatikatu ondoren, Bigarren Mundu Gerraren haziak erein ondoren…

Frantziak eta bere aliatuek guztiz umiliatu nahi izan zuten Alemania, ongi erakutsiz galtzaile hutsak zirela, eta gerra haiengatik gertatu zela. Baina ez dezatela pentsa haien garaipen militarraren ondorio izan zenik dena: une batez, Alemanian berean altxatu zen jendea gerraren aurka, Austria-Hungarian bezala. Eta hori erabakigarria izan zen. Frantziak eta Erresuma Batuak ezin dituzte ohore guztiak berenganatu.

Bigarren Mundu Gerraren ardura osoa ere Alemaniaren bizkar jarri ohi da. Baina halako izugarrikeriarik gertatuko ote zen, Lehen Mundu Gerraren bukaera beste era batera kudeatu balitz? Alemania duintasun gehiagoz tratatu balute? Bake iraunkor baterako bidea zabaldu balute? 1918an, enfrentamentu armatua bukatu zen; baina bakerik eta adiskidetzerik ez zen etorri Europara.

Ezin da parekatu Euskal Herriko gatazka Lehen Mundu Gerrarekin, bistan da. Baina gatazkaren bukaera kudeatzeko moduak badauka antzekotasunik 1918koarekin. Orduan, Alemaniari bakarrik eskatu zitzaion egindakoaren aitortza eta autokritika. Euskal Herriaren kasuan ere garaile gisa agertu nahi du Espainiak, eta 1918ko garaileen antzeko pentsamoldea erabiltzen du horretarako. Bide horrek, ordea, umiliazioa dakar. Eta umiliazioa ez da bakea, are gutxiago adiskidetzea.

Politikan eta kudeaketan dabiltzatenek ikasi behar lituzkete historiaren irakaspenak. Lehenago, han eta hemen egindako hautuak zein txarrak izan ziren ez ikustea eta ez aitortzea larria da; huts berak errepikatzea arduragabekeria.

Tresna-barrara saltatu