Archive for the ‘Hedabideak’ category

Sinergien beharra

otsaila 25th, 2016

Paradoxa bat da boto abertzalea hain nagusi den herrialdean hainbesteko eragina izatea Espainia erreferentzia duen eskualde-egunkari batek. Eskualde edo tokiko prentsa da arrakastatsuena toki guztietan. Euskal Herrian ere berdin gertatzen da, herrialde bakoitzak berea dauka: Sud-Ouest, El Diario de Navarra, El Diario Vasco eta El Correo, berez talde handiagoen produktuak direnak. Haien ezaugarri nagusia tokian tokiko berriak ematea bada ere, ildo editoriala Frantziaren eta Espainiaren nagusitasunaren aldekoa da. Hain zuzen, hurbileko berriez gain, mundu zabaleko berriak eta berri “nazionalak” (sic) ere ematen dituzte. Politika sailetik telebista orrietaraino lan egiten dute irakurleak norabide batean ideologizatzeko: nazioa Espainia edo Frantzia da, eta hizkuntza espainola edo frantsesa. Egunkari horiek dira liderrak, telebista arloan Madril eta Pariskoak diren bezala; eta lidergoa nola hartu pentsatzen hasi beharko dute euskarazko komunikabideek.

Tokiko euskarazko komunikabideei buruzko ikerketa egin genuenean garbi gelditu zen tokian tokiko euskarazko aldizkarien arrakasta izugarria dela. Goiena edo Anboto, adibidez, gain-gainetik dira beren eskualdeetako aldizkari irakurrienak. Garbi agertzen da tokiko prentsa indargunea dela euskararentzat. Ildo horretatik, Euskal Herriko berri nazionalak eta nazioarteko berriak ez dituzte lantzen, eremu hori nagusiki Euskal Telebistak, Euskadi Irratiak, Berria-k eta Argia-k betetzen dutelako. Euskarazko komunikabideek ez dute elkar zapaltzen: tokikoek ez dute gai nazionalik aipatzen eta nazionalak ez dira tokikoen eremuan sartzen.

Errealitate horrek badu ondorio bat Euskal Herriaren kohesioari begira: egunkari nazionala lidergotik urrun dago, hain zuzen, nazionala delako (beste herrialdeetan ere berdin da); eta tokikoek ez dute Euskal Herri osoaren ikuspegia lantzen, tokikora mugatzen direlako. Lan handia egiten da jendeak euskaraz irakur dezan, baina euskarazko produkzio horrek ez du nahiko indar egiten Euskal Herriko ikuspegia errotzeko.

Euskarazko prentsak lidergoa hartzeko baldintzetarik bat (ez bakarra) da tokikoen eta nazionalen arteko sinergia sendoak bilatzea. Bi zutabeak funtsezkoak ditu: tokian tokiko eskaintza eta ikuspegi nazionala uztartzetik sor daiteke proiektu sendo bat.

Euskarazko komunikabide-enpresen eta euskaraz lanean ari diren kazetarien sarea ikusgarria da: ehunka langile daude eremu geografiko zabalean. Indargune handia da; zorigaitzez, atomizazioak ez gaitu uzten indar hori ikusten, indar horretaz baliatzen, ez eta ere lider izan daitekeen proiektu bat altxa daitekeela sinesten.

Atomizazioaren ordez, sinergiak eta elkarlana bilatuz edota proiektu komunak eraikiz, jauzi kualitatibo handia ere eginen luke euskarazko prentsak: prentsa nazionala bera askoz aberatsagoa izanen litzateke tokian tokiko sarearen ekarpenarekin. Esperientzia batzuk egin dira berriki: Korrikaren hasieran eta bukaeran, Durangoko Azokan edota Ipar Euskal Herriko hauteskundeetan. Azken horren haritik, aipatu behar dira Berria, Euskal Irratiak, Kanaldude, Herria eta Kazeta.eus komunikabideen arteko elkarlana.

Elkarlan horiek aztertu behar dira, ikusi zein diren indarguneak, zein ahulguneak, eta gero ikusi zer egin daitekeen modu zabalago batean. Urte batzuk beharko lirateke, hain segur, halako proiektu sendo bat eraikitzeko. Gogoeta sakon eta luzea eskatzen du, gardena, zintzoa, taburik gabea. Euskarazko komunikabideen beste iraultza bat pentsatzeko tenorea etorria da, euskal estatu ikuspegi batekin arituz.

Emile Larre: «Harrotasun eskas izugarria dugu gure euskaltasunean»

ekaina 4th, 2015

(Emile Larreri egindako elkarrizketa, 2005ean, Berria-n)

Xalbador, Mattin eta Xanpunen aurpegien marrazkiak, pilotarien margo bat eta Euskal Herriko mapa paretan itsatsirik daude. Donostiako Bertsolari Egun batez eskaini zioten txapela, liburutegiko apaletatik zintzilik. Emile Larrek bere etxean hartu gaitu. Umore onez eta gustu handiz hitz egin du.

Herria astekariak hirurogei urte bete berri ditu. Herria, euskal prentsaren aitatxi, hor dago oraino. Baina euskal prentsaren bilobak ere badaude. Herria-k lan anitz egin du orain jende gehiagok euskaraz irakur eta idatz dezan?

Hori baizik ez dugu gogoan. Euskara atxiki nahi dugu gure familietan. Herria euskararen gider azkar bat izan dadin nahi dugu. Herria-n sartu nintzenean, ia publizitate guztiak erdaraz ziren. Erdarazko publizitate guztiak euskaldundu ditugu. Horrela bertze kazetei bidea erakutsi genien. Hala nola ikastolek bertze eskolei erakusten baitiete bidea, guk ere holako zerbait izan nahi dugu bertze prentsarentzat.

Argia, Egunkaria, Berria eta horientzat erreferentzia izan da?

Beharbada, eragin handiagoa izan dugu Sud-Ouest eta holako batzuen gain. Arrunt erdaraz zirenetan euskara gero eta gehiago sartzen ari da. Horiei dut lehenik pentsatzen. Ez dut bertzeei bidea erakusteko nahikaririk, horiek euskaldunak baitira.

Herria-ren arbaso izan zen Eskualduna astekariko zenbait testu harrigarriak dira gaur egun irakurtzeko. Gogor mintzo ziren gorrien kontra, juduen kontra, 14ko gerlan intsumiso zirenen kontra, 36ko gerlan Francori iharduki nahi ziotenen kontra… Zama handia izan ote da zuretzat herentzia hori?

Ni ez nintzen batere giro hartan etorri. Eskualduna ez zen astekari orokorra izan hastapenean. Politikoa zen. Orain kazetagintza pixka bat despolitizatu da. Egunkariek badute beren haria, baina hala ere kazeta bakoitzak nornahirendako irakurgarri izan nahi du. Guk oraino bagenuen euskalduntzeko beharra. Badu 36-37 urte Herria-n sartu nintzela. Orduan, abertzaletzen hasi ginen. Guk ere abertzaleagotzen ikasi genuen, nahiz eta gure irakurleek biziki urrun segitzen gintuzten.

Mende batez Euskal Herria zenbat aldatu den ikus daiteke aldizkari horiek guztiak irakurriz. Herria horren lekuko izan da?

Bistan da baietz. Sud Ouest eta kazeta frantsesak ere aldatu dira. Euskal Herriari ekartzen diogun sostenguaren aldetik, bertze edozein kazetaren aitzindari izan nahi dugu. Ez dut uste Sud Ouest-eta euskararen ezartzen hasiko zirela ez balira kazeta euskaldunak izan.

Herria nola egokitu zaio gaur egungo garaiari?

Ez zaigu kosta. Jadanik gure herriko iritzia baino aitzinaxeago ginen. Problema ez zen gu egokitzea, baizik eta gure irakurlea segiaraztea, eta hori gauza guztietan: idazkeran, euskara batuan… Guk pedagogia bat bezala nahi ukan dugu egin. Pedagogia hori da kazetariaren lana, ez bakarrik idazkeran, baina ideietan eta denetan.

Gaur egun, zein da Herria-ren berezitasuna?

Herritarrek segitzea da gure nahia, haien laguntzea ideietan, demokratizatzen. Izan da denbora bat non euskaldunek ideia sozialak ez baitzituzten biziki laguntzen, edo ezagutzen. Kazetariak ideologia pixka bat badu. Eta hori da gure kezka handia, ikurrin bat izatea. Ikurrina ez da bakarrik koloreetan; maila guztietan egiten da: lanean, hizkuntzan…

Euskarazko prentsaren geroa arriskuan izan daiteke jende gutxiagok baldin badu euskaraz irakurtzeko gaitasuna?

Hori grina handia da. Hala ere, non egiten da Euskal Herrian bezainbat? Gure kazeta familiako nornahirena da. «Euskara hori zailegia da, ez dugu ulertzen», erraten digutenei ez diegu amore ematen ahal. Euskal Herri barnealdean badira errotik euskaldunak diren eskualdeak, baina ez da motibaziorik. Nola mintzo dira elkarren artean? Euskaraz, baina euskaraz zergatik ari diren jakin gabe. Hori da tristezia. Mekanikoki ari dira euskaraz. Euskaraz ari direnek berek erraten dute «euskarak ez du balio!». Harrotasun eskas izugarria dugu. Baitezpadakoa litzatekeena. Holakoak hiltzen ari den herri baten seinale dira. Zeure buruaren nortasuna eta estimua galduak dituzularik, ez da gehiago gizonik. Haizeak nahi duen lekura eramanen zaitu. Hara norekin ari garen!

Euskaldun fededun anitzek ez ote dute fede gutxiegi euskaran eta Euskal Herrian?

Ez eta federik ere! Zer da euskaldunen fedea? Ez da euskararen fedea bakarrik. Baina non da Jainkoaren eta izpiritualtasunaren fedea? Horretan ere, gudu bera dut apez gisa eta euskaldun gisa.

Biak lotzen dituzu?

Ez dut erraten batek bertzea ekartzen duela. Baina erraten dut bietan ikusten dudala loeria bera. Loeria delarik, horren iratzarraraztea…

Zein loeriak zaitu gehienik kezkatzen?

Biek. Ene fedearengatik eman dut ene bizia horretara. Eta denbora berean ikasi dut, Lafitterekin eta bertze anitzekin, bertze fedea zer den. Nik maitasun bera dut bi fede mota horien berritzeko, barnatzeko, aitzinarazteko.

Pertsonak zergatik behar du giristino fedea?

Azken mende hauetan euskaldunak fede horri lotuak izan dira, eta gure kultura bikoitza izan da (kristau kultura eta gizon kultura). Ez dugu ahantzi behar euskaldunek bertze kultura batean ere hartu dutela parte, ebanjelioan. Eskrupulu handi bat banuke biak elkarri loturik ikasi dituztenei biak elkarretarik bereiztea. Jende baten larrutzea bezala sentitzen dut.

Gaur egun ez da bakarrik Euskal Herrian falta sendi giristinotasunarenganako atxikimendua. Europan ere horrela da.

Preseski, Europa nork egina da joan diren 1.200 urteetan? Elizak! Nik ez dut onetsia Europari nola kendu dioten kristau erreferentzia. Elizarekin egina da Europa. Eta lanjeros da horrela larrutzea. Izan daiteke kristau giro hori galtzen ari dela. Baina sistematikoki kendu nahi izatea kriminala da.

Gazte eta hain gazte ez diren anitz ez dira euskaraz mintzo, gaizki mintzatzeko beldurrez. Ez dute beldur bera frantsesez gaizki mintzatzeko.

Nik pentsatzen dudana erran duzu. Ez dute pentsatzen euskarari. Irisarriko sakristian, duela hogei urte, amatxi bat jin zen meza baten galdetzera, bere neska, sei-zazpi urtekoa, eskutik. Hari frantsesez mintzo. Eta nik: «Zu, amatxi, frantsesez?». Badakizu zer erantzun zidan? «Bada, ez dakit, ori! Berak ere errazago duke frantsesez euskaraz baino». «Errazago, amatxi? Nik erranen dizut zergatik den errazago? Hala utzi baitituzue! Ez dut sekula entzun, egiazko familia euskaldun batean, euskara nekeago dela frantsesa baino». Hori mundiala da! Bakoitzaren hizkuntza ez da nekeago. Baina amatxi hark, kontzientzia hori ez zuelarik, euskara jadanik baztertua zuen. Hori da gure kasu malurusa.

Euskarak errekurtso aski eskaintzen ote die gazteei?

Euskara ez delarik mintzatua, ez da gehiago euskara ere.

Nork eman behar ditu errekurtso horiek? Nork garatu behar du plazako euskara?

Guk, kulturaren alde ari garen guztiok, alor askotan (idazkeran, dantzan, kantuan…). Ez dugu elkar aski aditzen. Noiz egiten ditugu elkarren arteko bilkurak? Sekula ez! Denen bilgune bat ukan behar dugu.

Euskaltzaindiak zer egiteko du horretan?

Euskaltzaindiak ez du erabakitzen nola behar den. Denena biltzen du. Hala ere, Euskaltzaindiak laguntza handia ekar dezake. Euskaltzaindian direnek maila bat badute. Baina sobera hartuak dira. Gero, Euskaltzaindia zahartzen ari da. Badu berritzeko beharra. Gu ari gara, Iparraldekoak, bertzeak baino gehiago, Euskaltzaindia laiko bihurtzen.

Euskaltzaindiak arauak finkatzen ditu. Lerroz lerro errespetatu behar dira ala askatasun bat komeni da?

Euskaltzaindiak ez ditu erabakiak aitzinetik hartzen. Hala ere, bide batzuk behar baitira, eta ikastolek-eta galdegiten baitizkigute, orduan hilabeteen izenak, asteko egunen izenak eta holako gauza sinple batzuk dekretuz bezala eginak ditugu. Ez dira sartzen horiek ere! Hala ere, erakunde bat badelarik, hark hartzen dituen erabakiak onartzen ikasi beharko dugu.

Nola egin behar da batuaren eta euskalkien arteko oreka?

Euskaltzaindia anitz lagundu zuen Euskarazaintzak. Haiek zioten euskararen batzea euskararen pobretzea zela. Herrietako euskaran dira aberastasunak, esapideak… Euskaltzaindiak lehenbiziko urteetan ulertu behar izan zuen bi bide badirela baitezpadakoak, eta Euskaltzaindiak biak landu behar dituela. Erran nahi baita herri euskararen bidea eta batuarena.

Bertsolaritza sustatzen lan franko egina duzu. Zer gogoeta egiten duzu bertsolari gazteak heldu direla ikustean?

Igande arratsaldeetan, ahoa zabalik egoten naiz bertsolariei begira, telebista aitzinean. Nongo kulturetan duzu bertsolaritzari eta orain bertsolaritzak duen mailari konpara dezakezun herri kulturarik? Lehen ez nuen sineste handirik bertso eskoletan. Baina bertso eskolak, haurrentzat, izugarriko irakaskuntza dira. Harritu naiz nola ideia baten gainean, hitz baten gainean zer ateratzen duten. Urrun gara Xalbadorrengandik. Herri kultura ere ez dugu galdu behar. Orain ideietan beretan aritzen ahal dira. Gure bertsolariak intelektualak dira. Baina kontuz! Ez ditugu intelektualizatu behar bakarrik. Oraingo bertsolaritzak esperantza ematen dit.

Herri kultura ez galtzeko abisatu duzu. Zer aldatu da Xalbadorren garaitik gaur egunera?

Bizia aldatzen ari da. Nahi ala ez, biziak ekarriko gaitu mintzatzeko molde desberdinera. Teknikak, ideiak, mintzatzeko manerak, abstrakzio gehiago… Horiek aldatuz joanen dira. Poesia naturari lotu dugu. Ez dakigu zer izanen den geroko poesia. Laborariek industriako teknikariek baino barnatasun handiagoa bazuten gure denboran. Ez dugu natura galdu behar. Ideiekin pentsatzeko molde berri bat jinen da, baita poesia berri bat ere.

Emile Larre: euskara zuzenaren zaindari

ekaina 4th, 2015

(Emile Larreren heriotzaren harira idatziriko gogoeta, Berria-n)

Irratiko langileek gogoan izanen dituzte Emile Larreren kronikak edo telefono deiak. Euskara zuzen erabiltzeko gomendioak ematen zituen, eta egiten ziren hutsak zuzentzen. Ez zituzten denek beti ongi hartzen Larreren kritikak: batzuen arabera, txalotzekoa zen jendeak euskaraz mintzatzeko egiten zuen indarra, eta kritiken arriskua zen hutsak egiten zituen jendea nekatzea eta frantsesera lerratzea.

Bizkitartean, hedabideen funtzioa, hitzak dioen bezala, hedatzea da. Erantzukizun handia daukate horretan; euskara zuzena zabaldu behar dute, eta hutsak saihestu, huts horiek herritarren ahotik errepikatzen baitira, gero, oharkabean. Errotik bizi eta maite zuen euskara Emile Larrek, eta barnetik ateratzen zitzaion kezka zintzoak bultzatzen zuen euskara zuzenaren alde aritzera.

Halaber, euskararenganako griña izan zuen gidari, Herria astekariko zuzendari izan zenean, ia berrogei urtez. Piarres Lafittek astekariaren zuzendaritza hartzea proposatu zionean, duda handiak izan zituen, eta ezezko erantzuna eman zuen. Lafittek, penaturik, ulertarazi zion zaharrek ahal zuten heinean segituko zutela, astekaria desagertu artean. Hark inarrosi zuen eta biharamunean berean onartu zuen zuzendari ardura hartzea. Eten hura gertatu ez zelako, Eskualduna-k 1887an hasi zuen bideak aitzina segitzen du 2015ean, Herria-rekin.

Euskarazko prentsaren kate-begi funtsezkoa izateaz aparte, Herria astekaria euskara hutsera ekartzea zor zaio Larreri. Hasi zenean, kronika zenbait bazegoen frantsesez, baita iragarkiak ere. Larrek lan egin zuen horiek euskaratzeko. Eta baita euskara batua sartzeko ere. Irakurle anitzek ez zuten begi onez ikusi euskara batua, anitzentzat “euskara espainoldua” zelakoan. Halakorik ez zitzaiokeen lepora Herria-ri, Larreren eredua zelako euskara batuaren gramatika arauak errespetatzea, baina nafar-lapurtera, lapurtera eta zubereraren lexikoa erabiltzea. Ez zuen amore eman, eta berrogei urte geroago harro zegoen, jendeak ez zuelako gehiago halako kexarik izaten.

Hain zuzen, euskarak bi zutabe behar ditu, Larreren iritziz: “herri euskara” edo euskalkiak, aberastasun iturri gisa; eta euskara batua, arau-emaile gisa. Euskaltzain baigorriarraren testuak irakurriz ulertzen da oreka horrek nola funtzionatzen duen, eta euskara batuaren arauak zein lagungarriak diren euskaraz zuzen idazteko, baita euskalkitik abiatuta ere. Edo bestela errateko: zein zaila den euskalkian zuzen idaztea, Euskaltzaindiaren arauetan oinarritu gabe. Larreren artikuluekin ohartzen da euskara batuan idatz daitekeela, Ipar Euskal Herriko herritar batentzat arrotz izan gabe. Eta Herria-ren arabasoen testuetan ageri da, XIX. mende bukaerako nafar-lapurtera zein hurbil zegoen gaur egungo euskara batutik.

Batua arbuiatzen dutenek, maiz, euskara bera dute arbuiatzen. Bihotzean min hartzen zuen Larrek, amatxi bat haurrari frantsesez mintzo entzuten zuenean, erranez haurrarentzat errazago zela frantsesa. Hauxe zioen: “Euskal Herri barnealdean badira errotik euskaldunak diren eskualdeak, baina ez da motibaziorik. Nola mintzo dira elkarren artean? Euskaraz, baina euskaraz zergatik ari diren jakin gabe. Euskaraz ari direnek berek erraten dute «euskarak ez du balio!». Harrotasun eskas izugarria dugu. Baitezpadakoa litzatekeena. Holakoak, hiltzen ari den herri baten seinale dira. Zeure buruaren nortasuna eta estimua galduak dituzularik, ez da gehiago gizonik. Haizeak nahi duen lekura eramanen zaitu”. Emile Larrek bazekien, bai, euskarak balio duela, eta balio handia duela; eta euskara batuak balio handia ematen diola ere argi zuen.

Adierazpen askatasuna

otsaila 5th, 2015

Hitzen nahasketa handiak gertatu dira Charlie Hebdo astekariaren kontrako atentatutik landa. Batetik, “islama”, “musulmanak”, “integristak”, “jihad”, “arabiarrak”, “magrebiarrak”… denak zaku berean sartu dituzte batzuek; nahasi dira kontzeptuak, nahasi dira erlijioa eta populua, nahasi dira erlijioaren beraren tendentzia desberdinak. Ohartu gara ez dakigula gauza handirik populu zabal horiez, ez eta ere haien erlijioaz. Nahasi dira “islamofobia”, “xenofobia” eta “laikotasuna” edota “ateismoa”.

Halaber, “adierazpen askatasuna” ulertzeko modu desberdinak agertu dira. Mugak behar ditu ala askatasun osoa behar da? Nahasi dira, baita ere, adierazpen askatasuna urratzeko moduak.

Denek gaitzetsi dute Charlie Hebdo-ren kontrako atentatua, adierazpen askatasunaren urratze bat bezala. Baina gero agertzen dira ñabardurak. Haizu ote da Mahometen karikaturak egitea? Haizu ote da erlijioaz irri egitea? Batzuek diote marrazki batzuek min egin dezaketela, eta kasu eman behar dela. Frantzisko Aita Santuak berak dio ez dela zilegi erlijioaz irri egitea (eta bistan da ez zela musulmanen erlijioaz ari bakarrik). Mugak jarri behar badira, non jartzen dira? Zergatik erlijioan? Hasian hasi, zergatik ez politikan edo beste edozein eremutan? Marrazkien helburua kritika gordinak egitea baldin bada, beti minduko dute nor edo nor. Norbait mintzeko beldurrez isildu behar bada, adierazpen askatasuna murrizten da; eta ez guti, mintzeak ez baitu mugarik. Erlijioaren izaera salatzen dutenek onartu behar badute erlijioaz irri ez egitea, berek aitortzen diote onartu nahi ez dioten boterea.

Norbaiten marrazkiak edo artikuluak gustuko ez dituenak aterabide erraza du: ez erosi aldizkari hori, ez irakurri. Aldizkari horrek mindu, iraindu edo zikindu duela uste duenak auzitegira jo dezake. Baina tiroka hastea ez da bidea. Bistan da, Charlie Hebdo-ko erredakzioan egin zuten salbaikeria adierazpen askatasunaren kontrako erasoa zela, baina ez bakarrik Mahometen marrazkiak egiteko askatasunaren kontrakoa. Marrazkilari eta kronikalari batzuk hil dituzte; ez dute berriz marraztuko, ez idatziko, ez erlijioaz, ez politikaz, ez ekonomiaz, ez deusetaz. Eta aldizkaria bera desagertzeko heinean ezarri dute, taldekide nagusiak mundutik desagerraraziz.

Urtarrilaren 7an adierazpen askatasuna urratu zela salatu dutenei kritika egin diete euskaldun anitzek: ea non zeuden Egunkaria edo Egin itxi zituztenean, edo twitterlariak atxilotzen dituztenean? Batzuek hori galdetzen zuten, ahantziz ETAk ere kazetarien eta hedabide batzuen kontra eraso egin izan duela. Adierazpen askatasunaren kontrako eraso guztiak ozenki salatzekoak dira. Zorigaitzez, bakoitzak ikusi nahi ditu ikusi nahi dituenak.

Gertatzen dena da, Parisko atentatuan, hamabi lagun tiroz hil zituztela, gerlako armekin; garbitu zituztela. Eta horrek ematen dion izaria bestelakoa da: ez zen adierazpen askatasunaren urratzea bakarrik, urratzeko modua bera ere bazen, eta, oroz gainetik, biziaren kontrako erasoa. Eta ez zen hori izan Parisen gertatu zen eraso bakarra 48 oreneko epean. Israelgo Lehen Ministroa Pariseko manifestaziora joan bazen, juduen kontrako erasoaren ondorioz izan zen, hain segur. Eta gainerako estatuburuak “adierazpen askatasunaren” izenean agertu baziren ere, “terrorismoaren kontra” biltzeko izan zen, eta munduko potentzia nagusietako bati elkartasuna adierazteko. Haietariko hainbat ez dira adierazpen askatasunaren alde, are gutiago Charlie Hebdo-ren alde. Eta zen Charlie Hebdori omenaldia egitea, gertakari tragiko hartaz baliatzea frantses “nazioaren” aldeko “batasun sakratua” aldarrikatzeko. Adierazpen askatasuna ez zen gehiago gaia.

Enbata-n argitaratua

Elkarrizketa “gaiztoak” eta Jaime Otamendiren betoa

martxoa 12th, 2013

PSE-EEk Jaime Otamendi EiTBko zuzendari izateko jarri zuen betoaren harira, kezka orokorrago batez idatzi nahi nuke. Ez dakit zein diren negoziazioaren hari guztiak, baina lehen planora agertu den arrazoia edo aitzakia izan da PSE-EEk Otamendiri oraino ez diola barkatu Patxi Lopezi egin zion elkarrizketa. Gogora datorkit duela urte bat, Frantziako presidentea hautatu baino aste gutxi lehenago, France Inter irratiak elkarrizketa egin ziola François Fillon Frantziako orduko Lehen Ministroari. Eta elkarrizketa gogorraren oroitzapena dut: galdera gaiztoak, eta erantzuten ez bazuen, berriz ere galdera bera, beste gisa batez formulaturik. Iruditzen zait, gainera, normalena hori dela. Kazetariak galderak egiteko daude, galdera gaiztoak ere bai, agintariei barne (edo agintariei bereziki). Ez zait demokrazia eredu sanoa iruditzen agintariari elkarrizketa “gogor” edo “gaiztoa” egin dion kazetariari betoa jartzea (ez eta ere betoa onartzea), horren atzean dagoen mezua delako: kontuz, ez ausartu boterea duenari elkarrizketa zirikatzaileak edo gogorrak egitera, bestela…

Zorigaitzez, elkarrizketak egiterakoan kostatzen zaigu “gaiztoak” izatea, eta hala egiten badugu, ez ditugu beti kritika onak jasotzen. Eta tendentzia politiko guztietan aurkitu ditut elkarrizketa “gaiztoak” onartzeko zailtasunak dituztenak. Irakurle zenbaiten kexak jaso izan ditut, elkarrizketa zenbaitetako galderengatik edo galdera batean tematzeagatik. Lankide ohi batzuei ere leporatu izan dizkiete zenbait galdera. Edo gertatu izan da politikari edo gizarte eragile batzuek elkarrizketa bat onartzeko baldintza gisa jartzea kazetaria berek aukeratzea (edo kazetari bati betoa jartzea).

Kazetarien lana ez da prentsan atera nahi dutenei erakusleiho ederra eskaintzea eta horien zerbitzuko egotea: ez agerraldien berri ematerakoan, ez elkarrizketak egiterakoan. Eta hori onartzen ez dutenek, kazetarien funtzioa bera urratzen dute eta demokraziari ez diote mesede handirik egiten.

#egunkaria10urte (2): Ziliportak

otsaila 21st, 2013

“Zizare buztan bat badukete”, erran zidan batek: nahiz eta Egunkaria-ren kontrako operazioa zentzugabea zela iruditu, halakorik ezinezkoa zela “zizare buztanik” gabe. Zizare buztanak ez dira frogak; eta hala ebatzi zuten auzitegiek, zazpi urte geroago. Baina ziliportak gelditzen dira: aski da “terrorismo” hitza lotzea auziarekin, susmagarri bihurtzeko.

Sostengu bila abiatu ginelarik, arazorik ez genuen izan Ipar Euskal Herrian: ikaragarriko babesa jaso genuen, bai karrikan, bai kolore politiko guztietako hautetsiengandik (adibidez, PS-ko Eskualde Kontseilariak Baionako egoitzan izan ziren bisitan, Miarritzeko eta Hendaiako auzapezek beren bulegoan hartu gintuzten). Euskal Herritik kanpo, besterik zen.

Prentsaurreko bat antolatu nahi izan genuen Parisen. Horretarako Mugarik Gabeko Kazetariak eta Amnesty International elkarteekin sartu ginen harremanetan. Ez zuten gehiegi busti nahi (Kazetarien elkarteak bereziki; Amnesty Internationalek, Parisen zerbait antolatzeko, Londresko erakundearekin harremanetan jartzeko eskatu zigun, eta haiek lagundu gintuzten). Haien sostengu biziki herabearen gibelean bazegoen zizare buztanaren mamua: hitz erdika ulertarazi ziguten, Europako estatu “demokratiko” batean “terrorismo” auzi gisa aurkeztua zen eskandalu horretan, ez ziotela sinesgarritasun osoa eman nahi… Egunkaria-ri. Frantziako egunkariek ez zuten ia aipatu ere egin gertatu zena (ez eta absoluzioa ere). Bruselan, Europako Legebiltzarraren egoitzan, prentsaurrekoa eman genuean ere, Hego Euskal Herriko eta Espainiako hedabideetako kazetariez aparte, ez zitzaigun nehor agertu.

Espainiak eskuak libre zituen: Europako Batasuneko estatua zen, ETAren indarkeria jasaten zuen, eta 2001eko irailaren 11ko atentatuen ondorengo giroan hartu ziren neurriekin, dena zilegi zen; EB-ko estatukideek begiak ixten zituzten. Auzitegiek argi utzi dute Espainiak zuzen-kontra jokatu zuela. Hala ere, merke atera zaio. Europako diziplina kontseilu batetik pasatu al da egin zuenaz azalpenak emateko eta zigortua izateko?

Mina ez zigun euskararen eta prentsa askatasunaren kontrako bidegabekeria hark egin bakarrik. Ziliportek ere min egin ziguten, eta batzuen begietan, olio orbanen gisa, beti hor gelditzen dira.

#Egunkaria10urte (1): Ilusioa

otsaila 19th, 2013

(2013ko otsailaren 19ko Berria-n argitaratua)

Jean-Louis Caussade Gure Irratiko animatzailea zen. 1990eko uztailean hil zen auto istripuz, alaba txikiarekin batera. Ipar Euskal Herriko euskarazko hedabideak umezurtz gelditu ziren, eta euskaltzaleak dolutan. Berri hits hark lekua izan zuen handik egun gutxira aurkeztu zuten Euskaldunon Egunkaria-ren 0 zenbakian.

Ilusioa piztu zidan euskarazko egunkari bat esku artean edukitzeak; ilusioa, baita ere, ekitaldian transmititu zen baikortasun eta alaitasunak. Hilabete batzuk geroago, lehen zenbakia ekarri zuen aitak etxera, eta gero, egunero ale berria, gurasoak harpidedun egin ziren arte. Nerabea nintzen, eta Egunkaria-rekin hasi nintzen Euskal Herriko eta mundu zabaleko berriak jarraitzen, egunero.

Euskaraz izateaz aparte, Egunkariak bazuen zerbait ni guztiz harrapatzeko: Ipar Euskal Herria errespetu handiz tratatzen zuen, eta bere pisua zeukan Euskal Herriko gainerako lekuetako edota mundukoen artean. Zinezko nazio ikuspegia zeukan eta ikuspegi hori zaintzen zuen egunkaria zen.

Ez nuen irudikatzen kazetari izan nahi zuen nerabearen ametsa beteko zela handik bost urtera, Euskaldunon Egunkarian lehen ordezkapenak eginez. Anitz ikasi nuen irakurle gisa lehenik, eta kazetari gisa ondoren. Anitz zor diot Egunkariari. Eta ilusio handiz – gero eta gehiagorekin, gainera – aritu nintzen lanean, egunkari nazional on eta duin bateko parte izateaz pozik.

Motibazio eta ilusioz beterik geunden unean harrapatu gintuen gure egunkariaren itxiera bat-bateko, bortitz eta bidegabeak. Burua altxatzeko indarra ez ziguten eman haserreak eta elkartasun zabalak bakarrik: ilusio hark ere bai. Eta ilusio hura biderkaturik sortu genuen Berria, Euskal Herri osoko euskaldunei beste edozein naziotako egunkari orokorren gisako kazeta bat eskaintzeko.

Gaur egun, euskarazko komunikabideen esparrua anitz zabaldu da. Haatik, beste mehatxu mota bat daukate denek gainean: prentsaren krisi orokorra. Jasanak jasanik, ezin dira lurperatzen utzi, eta etsipena baztertuz, ilusioz eta irudimenez aurre egin behar zaie erronkei, beti segi dezagun euskarazko komunikabide duin eta garaikideekin bizitzen eta hauekin jasotzen berriak, izan tristeak edota alaiak.

 

Tresna-barrara saltatu