Archive for the ‘Ikastolak’ category

Euskaldun ala frantses?

ekaina 4th, 2015

Ikerketa lan bat egiten ari zen ikasle bat etorri zen Frantziatik, duela hiruzpalau urte. Jakin nahi zuen Seaskan ikasi zuten ikasleek beren burua sentitzen zuten euskaldun, frantses edota biak batera. Batzuek erantzun zioten frantses eta euskaldun sentitzen zutela beren burua; beste batzuek euskaldun bakarrik. Kostatzen zitzaion ulertzea zergatik ez ziren frantses ere sentitzen, elebidunak zirenez geroz.

Frantsesa jakiteak ateak irekitzen ditu beste kultura batera, ekoizpen eta ondare handiko kultura batera, beste herri batera eta baita Frantziatik kanpoko eta Frantziaren menpeko beste hainbat komunitaterengana. Aberastasun bat da. Baina horrek ez gaitu, berez, frantses egiten. Hirugarren hizkuntza bat jakiteak beste kultura eta herri batzuetara irekitzen gaitu: espainolari esker, adibidez, Espainiako eta Hego Ameriketako herrialdeetako kultura daukagu eskura. Horrek ez gaitu espainol edo argentinar egiten. Adibide horrekin ulertu zuen frantsesa jakiteak ez dakarrela berekin frantses sentitzea.

Ulertu nahi zuen, ordea, bere burua euskaldun baizik sentitzen ez duenak zergatik ukatzen duen frantses (ere) izatea. Zergatik? Askorentzat, bi izaerak ez dira bateragarriak, Frantziak eta frantses hizkuntzak eta kulturak euskara ordezkatzeko indarra egin eta egiten dutelako, Ipar Euskal Herrian euskara arriskuan dagoelako Frantziaren ukapenarengatik, ezinezkoa delako nagusi eta azpiko izatea aldi berean.

Baina Hego Euskal Herrian euskara ofiziala dela eta espainol sentitzen ez direnak askoz gehiago direla erantzun zuen ikerlariak. Hizkuntza politika eta euskararen egoera ez direla uste duen bezain loriagarriak azaldu ondoren, beste faktore batzuk kontuan hartu behar direla esplikatu zitzaion. Estatu bakoitzak gisa desberdinean hartu zituen menean euskaldunak: Espainia otsoa bada, Frantzia azeria. Euskaldun izatearen ahalkea sarrarazteaz gain, Frantziak zazpi eginahalak egin ditu frantses izateko gogoa emateko. Frantziak munduan daukan fama ere hor dago, la grandeur, Frantziako Iraultzaren ondarea, “giza eskubideen herria”…

Frantziatik eta Espainiatik kanpoko edozeini galdetzen bazaio bi horien artean hautatzeko, zenbatek nahiko lukete frantses izan? Zenbatek espainol? Iparraldeko euskaldun anitzi eder zaie frantses izatea, Tupindekiko Roxali-ren edo Betiri oski argizale-aren gisan. Eta zenbat prest leudeke Frantziak eskaintzen dituen garantia sozialei uko egiteko?

Euskal nortasunean sendo dagoena elika daiteke frantses kulturatik, bere izaerari kalterik egin gabe; baina euskaldun bezain frantses sentitzen denak ez dio mesede handirik egiten euskaltasunari. Hiru hizkuntza jakiteak, berriz, funtzio orekatzailea izan dezake. Espainola jakinez eta Espainiako erreferentzia batzuk ezagutuz, uler dezakegu Hego Euskal Herriko euskaldunak noiz ari diren espainolaren eraginpean. Halaber, ohar gaitezke noiz erabiltzen ditugun frantsesaren edo Frantziako ohituren kalkoak. Ingelesa ere jakiteak are gehiago errazten du frantsesaren eta espainolaren eragina ikustea gure hizkuntza ohituretan. Baina bi hizkuntza baizik ez baditugu mintzo, ez dugu ikusten noiz ari garen (gure hizkuntza) frantsesten edo espainoltzen.

Ipar Euskal Herriko eta Hego Euskal Herriko euskaldunen arteko komunikazioa garai batez baino zailagoa izatearen arrazoietariko bat da frantsesaren eragina handitu dela alde batean eta espainolarena bestean, eta gaur egun espainol gutxiago ikasten dela Iparraldean eta frantsesa ez dela irakasten Hegoaldean. Urruntze horrek ere zailtzen du Ipar Euskal Herriko jendeak euskal estatu bat nahi izatea.

Legea edo suprefetaren aitzakiak

urtarrila 28th, 2013

Patrick Dallennes Baionako suprefeta berriak (gaur hartu du kargua) argi utzi du Herriko Etxe batek (kasu honetan, Hendaiakoak) zergatik ez dezakeen ikastola baten eraikuntza diruz lagundu: “eskola publikoa diru publikoarekin eraikitzen da; eskola pribatua diru pribatuarekin”. Ez erran euskararen kontrako “eraso” bat dela, hori ez du onartzen: legea lege da, denentzat. Imajinatzen dut erraten: “ni euskararen kontra? Ez, segurki! Euskara aberastasun bat da. Baina Errepublikako legeek ez dute baimentzen euskarazko eskola pribatua diru publikoarekin ordaintzea. Errepublikako printzipio bat baizik ez dut defendatzen. Ez du deus ikustekorik hizkuntza kontuekin”.

Noizko legeaz ari gara, bada? 1850eko lege batez! Frantziak bere lurraldea frantsesteko (garai hartan Frantziako biztanleen gehiengoan ez baitzekien frantsesik) sekulako indarrak jarri zituen garaiko lege batez! Geroztik – ustez bederen – hizkuntzekiko jarrerak aldatu dira. Ipar Euskal Herrian euskararen irakaspenak lehen ez zuen babesa dauka. Eta nork eskaintzen du irakaskuntza hori modu egokienean? Ikastolek! Eta zergatik dira ikastolak eskola “pribatu”? Frantziak beti baztertu dituelako.

Azken 20-25 urte hauetan, ordea, Seaskaren eta Frantziako Gobernuaren arteko hitzarmena badago irakasleak ordaintzeko. Ez dago lege salbuespenik tokiko erakunde publikoek tokiko eskola horiek diruz laguntzeko. Hautetsi guztiek badakite hori: denek badakite beren herriko ikastola eraikitzen laguntzen baldin badute, legearen bazterretik dabiltzala. Baina denek ixten dituzte begiak, eta segi aitzina. “Ikastola herri eskola” leloa sartua da Iparraldeko gizartean, eta hautetsi gehienek ere ulertua dute ikastolek zerbitzu publiko beharrezko bat eskaintzen dutela.

Beraz, suprefeta ez dela euskararen kontra? Zerbitzu publikoa eta Errepublikaren legea defendatu nahi dituela? Hori bera! Eta zergatik ez du planteatzen, bada, legea aldatzea edo egokitzea izan daitekeela aterabidea? Hobe du isilik egotea lehen egunetan, eta behar duen denbora hartzea hemen gauzak nola dabiltzan ulertzen hasteko, holako aitzakia merkeak botatzeko ordez, ez badu nahi XIX. mendeko atzerakoi eta kolonialista gisa ikusia izan.

Tresna-barrara saltatu