Archive for the ‘Lurraldetasuna’ category

Independentzia eta ongizatea

otsaila 25th, 2016

Azkenaldian eztabaida eta gogoeta handiak daude Euskal Herriaren independentziaren arrazoien eta helburuen inguruan. Batzuen ustez identitatearen eta hizkuntzaren gaia kendu behar da independentziaren aldeko kanpainatik. Ez omen da jendea argudio horiekin konbentzituko, alderantziz baizik (konbentzituak direnak jadanik konbentzituak omen direnez, konbentzituak ez diren horiei begira mintzo dira, bistan da). Jendearengana heltzeko, ongizatea aipatu behar dela aldarrikatzen dute ozen, hainbat lagunek. Zertarako euskal estatu bat? Ongizatea lortzeko.
Arriskua dauka biak kontrajartzeak. Garbi da ez litzatekeela euskal estatu baten aldeko aldarrikapenik, oinarrian ez balitz zapaldutako identitate baten arazorik. Madrildarren edo paristarren identitate bera bagenu, estaturik ez genuke eskatuko, ez eta ere ongizate hobe baten izenean.

Hobeki biziko ginateke gure estatu propioa bagenu? Sozialki edo ekonomikoki, boterea gure eskutan izanez gero, dudarik gabe. Beti izanen da norbait, ordea, kontrako argudioak ekarriko lituzkeena: gehiago kostako zaigula bizimaila duina lortzea, Estatu handi baten “babesik” gabe nekez erantzunen diegula zenbait beharrei, energetikoki guztiz dependenteak izanen garela eta abar.

Espainiako ekonomia kinka larria jasaten ari den garai honetan, badirudi aiseago izan daitekeela jendeak Espainiatik bereizi nahi izatea. 2008tik hona, ordea, halako asmoa duen jenderik ez da anitz hauteman Euskal Herrian. Espainiako oraingo politikarekin ados ez direnek Podemosen alde egin dute, ez Espainiatik ateratzearen alde. Eta ekonomiaren zikloa aldatzen bada, eta Espainiaren egoera hobetzen bada, Espainiatik apartatzearen aldeko argudioak ahulagoak izan daitezke.

Hobeki bizi nahi izatearen argudioari erantzun gaiztoagoak eginen dizkion jendea badago, ongizatea lotuz eskuineko argudioekin, elkartasun faltarekin, aberastasunak partekatu nahi ez izatearekin… Europako (are gehiago, munduko) beste leku batzuekin konparatuz, ongizate hobea duten herriak baldin badira ere, Euskal Herriko ongizate maila hain apala ote da? Euskal Herrian berean, zenbait lekutan bederen, franko burgestuta bizi gara. Eta beharbada burgesia maila hori lortu izanak ahultzen du independentzia gogoa.

Haatik, Euskal Herrian ere desorekak badaude, lurraldeen artean edota eskualde batean berean. Euskal estatu batek bermatuko luke aberatsen eta pobreen arteko oreka bat? Bi edo hiru etxe dituzten herritarrek onartuko lukete zerga gehiago ordaintzea nekez bizi direnak hobeki bizitzeko? Hauteskundeetan gertatu berri denak ematen ditu pistak erantzun bat aurkitzeko.
Ongizatearen argudioak oinarri sendoagoak izan ditzake, hain zuzen, independentziaren aldeko jarrera ahulena dagoen lekuetan. Haatik, segitzen bada pentsatzen independentzia EAErako izanen litzatekeela, kasu horretan ongizatearen argudioak ez luke hainbeste balioko estatu horretatik kanpo geldituko liratekeen Erriberarako edo Zuberorako, adibidez.

Azkenik, zer da ongizatea? Maila ekonomiko duin batean bizitzea bakarrik? Ongizatea aipatzen duten batzuek eta besteek ez diote erran-nahi bera ematen hitzari. Ongizatea da ingurumenari hainbeste kalte egiten dioten azpiegitura handien erdian bizitzea? Hainbeste autobide, hainbeste hondakin, kalitate txarreko janaria, laneko baldintza estresagarriak… Bizi-maila ekologikoagoa duen herri bat izanen genuke, estatu bagina? Horretan ere, aski da ikustea urtez urte zein indar politiko nagusitzen den hauteskundeetan, eta zein den haren politika.

Asimetriak eta erritmoak

maiatza 5th, 2015

“Amatxo, gaur eskolan galdetu digute zein den Euskal Herriko mendirik gorena”. Gipuzkoa barnealdeko herri batean gertatua da. “Amatxo, gaur eskolan galdetu digute zein den Euskal Herriko ibairik luzeena”. Beste batean, “gaur galdetu digute zein den Euskal Herriko hiriburua”. Haurra eskolara joan zen, amak eman zizkion erantzunekin, eta irakasleak kopeta zimurtu zuen: “Hiru Errege Mahaia? Ez. Aitxuri da Euskal Herriko mendi gorena”… nahiz eta ia kilometro bat gutxiago izan. Hiriburua Iruñea? Ez, Gasteiz. Ikastoletan, aldiz, zazpi herrialdeak hartzen dira kontuan, baina selektibitatea hurbildu ahala, hainbat kasutan gutxienez, ikasleei irakatsi behar omen diete EAEko mapa dela balio duena, azterketa gainditzekotan.

Sukaldaritzari buruzko zentro batek mapa eder bat badauka gure herrietako produktuekin: Gernikako piperra, Tolosako babaurrunak… Eta Tuterako zainzuriak? Itsasuko gereziak? Ez, bistan denez. Mapa EAEkoa da…

Juan Joxe Ibarretxek iragarri du 2030erako Euskadi independentea izanen dela. Zer ulertu behar dugu? Bizkaia, Gipuzkoa eta Araba? Oion euskal estatuan izanen da eta Goizueta ez?

Orain anitz aipu da errealitate ezberdinak kontuan hartzearen ideia, Euskal Herriaren geroa diseinatzerako orduan. Badirudi batzuk orain ohartu direla aukera horretaz, baina duela hamabost urte, Aralar eta Abertzaleen Batasuna “prozesu asimetrikoaren” alde agertu ziren, Euskal Herriak erritmo ezberdinetako eremuak dauzkala azpimarratuz.

Egia da Euskal Herrian errealitate desberdin anitz badela, erritmoak ez direla berak leku batean edo bestean. Baina asimetriak ere anitz dira, eta desberdinak. Badaude, noski, asimetria instituzionalak: EAE batetik, Nafarroa bestetik, eta Ipar Euskal Herria azkenik. Haatik, asimetria instituzionalek gehiegi baldintzatzen dituzte azken urteetako politika eta politika ez dena. Desberdintasunen eta antzekotasunen mapak, maiz, ez du bat egiten mapa instituzionalarekin: euskara, sektore ekonomikoak, hiriguneak, erliebea, abertzaleen indarra…

Zorigaitzez, azken urteetan dena antolatu da zatiketa administratiboaren arabera. Dauden datuak administrazioen arabera daude, horrek argazki faltsuak edo ez osoak ateratzera bagaramatza ere. Errealitateak diren baino desberdinagoak direla sinestera heltzen gara. Eta politikak ere administrazioen arabera egiten dira. Adibidez, azken hamarkadetako errepideek eta garraio politikek harreman batzuk hautsi eta beste batzuk garatu dituzte. Hezkuntzaren antolaketak ere ez ditu errazten harremanak.

Zatiketa administratiboaren eta egoera instituzionalaren helburu eta ondorioa da gure arteko batasun faltarekin jarraitzea eta estatuekin lotzen gaituzten sokei eustea. Estrategia politikoak abiapuntu horretan oinarritzea ote da bide egokiena errealitate hori ezabatzeko?

Hamarkadetan zehar gehiegi azpimarratu dira Ipar Euskal Herriaren eta Hego Euskal Herriaren arteko desberdintasunak, txikituz joan beharrean, handitu baizik egin ez direnak. Desberdintasun horien arrazoia sinplea da: Frantziaren eragina batean, Espainarena bestean; estatu bakoitzaren indarraren erakusle dira. Gainera, zatiketa administratiboak areagotu du Nafarroa eta Ipar Euskal Herria desagertzea, euskal erakunde eta egituren eskutik beretik. Prozesu asimetrikoak ez ote du hori larriagotuko? Ez ote dugu anitzez gehiago irabazteko elkarrekin lan eginez eta harremanak sendotuz, bakoitza bere aldetik ibili beharrean bere etorkizun instituzionalaren bila?

Urepeletik Bilbora, euskara lokarri

maiatza 5th, 2015

Korrika Bilbora helduko den egunean argituko da zeinek irabaziko dituen hauteskundeak Ipar Euskal Herriko hamabi kantonamenduetan. Lehiakide batzuek lekukoa hartu zuten Korrika beren herritik pasatu zenean: kontraesanaren beldurrik ez zuketeen, haien hauteskunde propaganda frantses hutsez baitzen. Zorionez, hautagai horiek ez bezala, Urepelen bildu ziren milaka pertsonek eta ibilibide osoan zehar dabiltzan gehienek euskara bihotzean daramate, eta darabilte.

Euskara zen martxoaren 19ko komunikazio hizkuntza Urepelera joan zirenen eta hango herritarren artean, naturaltasun osoz, Urepeleko eguneroko hizkuntza euskara baita. Horrek garbi islatu zuen hango Adur euskara elkarteko kideek diotena: ibarraren garapen ekonomiko eta kulturala ezin dira pentsatu euskarari buruzko gogoeta kolektiborik gabe. Gogoeta horrek balio beza Urepeletik harago ere.

Zorigaitzez, Urepelen aldarrikatu zenaren kontrakoa ikusten da merkatuetan. “Hemen dago ama bat bere haurrek hila”, zioen Xalbadorrek, eta gaur ere gauza bera erran lezake. Laborariek hainbat produktu saltzen dituzte, kalitate onekoak, maiz Idoki izendapenarekin… Euskaltzaleak dira, abertzaleak, baina beren produktuen etiketa anitzetan ez dago euskarazko hitzik, izenaz aparte. Osagaiak eta abar, frantsesez. Nola nahi dugu Frantziak euskarari ezagupena aitor diezaion, euskaldunek berek baztertzen badute?

Horrez gain, hizkuntza gutxietsiz, daukaten herri ikuspegia bera aitortzen dute. Frantsesez etiketatzen badute, Frantzian eta Iparraldeko erdaldunetan bakarrik ikusten dute merkatua ekoizle horiek. Euskal Herri gisa pentsatzen duenak laster ulertzen du Pirinioen eta Bidasoaren bestaldean badagoela merkatu bat, eta merkatu hartara heltzekotan, ez daitezkeela frantsesez aritu. Euskarari uko egitea da Euskal Herria ez ikustea bere osotasunean, ez jokatzea herri gisa eta Frantziarekiko menpekotasunari indar gehiago ematea. Euskal Herria izango balitz erreferentzia, euskara anitzez gehiago erabiliko litzateke. Horrela indartuko lirateke bai hizkuntza, bai herria.

Frantziak eta Espainiak, estatu izanik, mendeetan zehar egindako lanarekin lortu dute euskaldunak estatu horietara lotzea. Urepeletik ehunka lagun joan ziren azken mendean zehar eta lehenago ere, bertan ez zegoelako lanik. Milaka euskaldun joan ziren atzerrira lanera, anitz “Ameriketara”, eta beste anitz “Parisera”. Oso adierazgarria: leku bat izendatzeko kontinentearen izena, bestearentzat hiriarena (zergatik ez, “Frantziara”?). Eta Baztandik zetozenak “Espainiatik” heldu ziren.

Estatua izan da norabidea markatu duena, eta norabidea markatzen segitzen duena. Errazago doa jendea estatu horretako beste hiri batera, beste estatu baten menpeko euskal hiri batera baino. Hain segur, Euskal Herria estatu izan balitz, Urepeletik Los Angelesera edo Parisera joan beharrean, ehunka lagun horiek Bilbora, Iruñera edo Donostiara joanen ziren. Euskal Herrian geldituko ziren. Eta euskara izanen zen lokarria.

Joera ez da aldatu. Gaur egun ere, gazteak trumilka doaz Frantziara ikastera, eta asko han gelditzen dira lanean. Bordelera joatea, Donostiara joatea baino naturalago zaio jendeari. Eta Hego Euskal Herrian ikasteko borondatea duenak, traba administratibo gaitzak jasan behar ditu.

Urepeletik Bilbora, herri bat garela erakusten du Korrikak, eta hizkuntza batek elkartzen gaituela denak. Ekitaldi sinbolikoaren gainetik, kultura, politika, ekonomia eta gizarteko alor guztietan, Paue, Bordele, Paris edo Madrilera begiratu beharrean, soa aldatuko bagenu, euskaldunago izango ginateke

Hautes-argazki nazionala

martxoa 9th, 2015

Ez da erraza Euskal Herri osoko argazki politikoa ateratzea, hauteskundeak ez direlako urte beretan izaten, are gutxiago egun beretan. Aurten, ez egun berean, baina bi hilabeteko epean iraganen dira bozak Euskal Herri osoan, eta, gainera, antzeko ganberetako ordezkariak hautatzeko: departamenduko kontseilukoak Ipar Euskal Herrian, Batzar Orokorretakoak eta Nafarroako Gobernukoak Hego Euskal Herrian.

Ordezkariak hautatzeko sistemak desberdinak dira eta indar politikoen artean ñabardurak badaude, baina hauteskunde horiek balio dute argazki orokorra ateratzeko, eta abertzaleen indarra neurtzeko. Ipar Euskal Herri osoan aldi berean bozkatzeko aukera izaten da udal hauteskundeetan, diputatu bozetan, Akitaniakoetan eta Europakoetan. Azken bi horietako hauteskunde-barrutia hain zabala izanik, ez dira beti aurkeztu zerrenda abertzaleak. Udal hauteskundeak biziki lokalak dira eta aurkezten diren zerrendak ez dira urte osoko eskaintza politikoaren araberakoak. Frantziako Parlamenturako hauteskundeetan izan ohi da aukera egun berean neurtzeko Ipar Euskal Herriko abertzaleen indarra. Horrek ere bere zailtasunak ditu, ordea: batetik, Frantziako politika dute ardatz, eta ez dira baldintza hoberenak abertzaleentzat; bestetik, abertzaleek hauteskunde barruti handi bat partekatu behar izaten dute Biarnoren zati batekin.

Kantonamendu hauteskundeak izaten ziren egokienak abertzaleen pisua ezagutzeko. Baina ez zuten balio argazki osoa ateratzeko, Ipar Euskal Herriko kantonamenduen erdian izaten baitziren bakarrik, hiru urtetik behin. Ordezkariak hautatzeko sistema aldatu da, kantonamenduen maparekin eta hauteskundeen zein erakundearen izenarekin batera (orain departamenduko hauteskundeak dira). Heldu den martxoan 22 eta 29ko bozak Ipar Euskal Herri osoan iraganen dira; lehen itzuliko emaitzekin aterako da argazki orokorra, orain arte egin ahal izan den baino hobeki. Horrek berak erantzukizun handia ematen die abertzaleei.

Frantses eta espainol alderdietan badira ñabardurak, eta UPN Nafarroan dago bakarrik. Euskal Herritik begiratuta, interesgarria dena da jakitea zein izanen den, orokorrean hartuta, abertzaleen emaitza. Maiatzaren 24an izanen dira hauteskundeak Hego Euskal Herrian. Nafarroako Gobernurako eta Gipuzkoa, Araba eta Bizkaiko Batzar Nagusietarako hauteskundeetako emaitzei gehitu beharko zaizkie Ipar Euskal Herrikoak.

Alde guztietan aurkeztuko diren alderdi eta koalizio abertzaleak antzekoak dira, gainera. Horrek are gehiago lagunduko du. Egia da EAJ ez dela kantonamendu guztietan aurkeztuko, eta Nafarroan Geroa Bai taldean egonen dela. EH Bildu eta EH Bai sigla bera dira, baina bi koalizio desberdin, nahiz eta bietan dauden EA eta Sortu, eta Aralar eta AB hurbilekoak diren hastapenetik.

Argazkia garbiago izateko eta, bereziki, Lizarra-Garaziren ondorengo urteetako zatiketa giroa gibelean utzirik, beharbada tenorea jina da ezker abertzaleko alderdien arteko koalizio nazional bati buruz gogoetan hasteko. Ipar Euskal Herriko batzuk uzkur ager litezke, erranez abertzaleak ez direnengana heltzekotan, koalizio bakarraren hautua ez dela eraginkorrena… Beldur horiek ba ote dute zinezko oinarririk, ordea? Prozesu asimetrikoarekin bat egin ondoan, helburu komuna eta Euskal Herriko nazio ikuspegia argi eta garbi erakusteko bidea litzateke izen bereko koalizioa. Baita ere gure konbentzimenduetan sendo gaudela erakusteko bidea: baietz, abertzaleen oinarrizko proiektua Euskal Herria eta independentzia dela, are gehiago bide horretan urrats taktikoak egiten badira.

EHB eta EHB

otsaila 5th, 2015

Uztaritzeko Lapurdi gela ezkontza eta dibortzio frankoren lekukoa izan da. Joan den abenduaren 20an Euskal Herria Bai koalizioa mugimendu politiko iraunkor bihurtu zen. Hogei bat urte lehenago, gisa bereko erabaki bat hartu zuen Abertzaleen Batasunak. Ordu arte koalizio zena, mugimendu politiko bihurtu zen 1995ean (artean, Lapurdi gela oraino eraikitzekoa zen, baina biltzar nagusi hura Uztaritzen izan zen). Duela hamahiru urte, berriz ere Lapurdi gelan, Abertzaleen Batasuna bitan zatitu zen. Ondoko urteetan, Batasuna alderdiaren eta Abertzaleen Batasunaren arteko harremana txarra izan zen, 2007tik goiti Euskal Herria Bai koalizioan elkartzen hasi ziren arte, Eusko Alkartasunarekin batera.

Urte horietan gauzak anitz aldatu dira. Hobe da ahanztea Herritarren Zerrendako hautagaiak ABko kideak kalifikatu zituela “beren burua abertzaletzat daukaten” pertsona gisa. Hobe da ahanztea 2002ko Aberri Egunaren giroa, eta ETAren erantzun gogorra, AB, EA eta Aralarren kontra. Ahantz bedi, baita ere, Aralarrek Euskadiko Ezkerraren bilakaera izanen zuela ziotenen iragarpena. Abertzaleen arteko gaiztakeria aroa iraganekoa da, eta hala egon bedi. Hobe da ahanztea, baina ez da kalterako izanen onartu behar dutenek onar dezaten zer astakeria erran zuten disidentziaren kontra.

Zorionez, zatiketa mingarri haren arrazoiak indargabetu dira. Nagusia, borroka armatua. Lizarra-Garaziko itxaropena bat-batean mozturik, kalapita handiak izan ziren ABren baitan; Hegoaldean, Aralar alderdia sortu zen. Ez zen garai hoberena alderdi nazional batu bat sortzeko, desadostasun hain sakonak izanik. Beste arrazoia, politika nazionala ulertzeko moduan zegoen.

Borroka armatua desagertu da, eta beraz bateratzea anitzez errazagoa da, orain. Politika zentralizatu baten beldurra haizatu dela ere iduri du. Gaur egun, Ipar Euskal Herriak bere mugimendu politikoa edukitzea – eta Hego Euskal Herriak berea – izan daiteke horren erakusle.

Prozesu “asimetrikoaren” alde ari ziren, AB eta Aralar bereziki. Oraingo egoeran, ildo hori zabaldu dela ageri da. Horiek horrela, egoera politikoaren aldaketa handien ondorioz, berrazter daiteke alderdi, koalizio edo mugimendu nazionalen inguruko postura.

Euskal Herria Bai sortu zen Ipar Euskal Herrian, 2007an. AB, EA eta Sortuko kideak dira mugimendu horren parte. Hego Euskal Herriko koalizioa Euskal Herria Bildu da, Alternatiba, Aralar, EA eta Sortu alderdiak elkartzen dituena. Biak dira EHB; bietan daude EA eta Sortu; Aralar eta Alternatiba ez daude EH Bai-n; AB ez dago EH Bildu-n. Funtsean, alderdi batzuen hedadura geografikoaz gain, ez dago desberdintasun handirik, ildo politikoari dagokionez.

Ez ote da mementoa etorri gogoetatzen hasteko Euskal Herri osoan izen bereko mugimendu bakarra sortzeari begira? Azken urteetan garbi gelditu da ez dela nahi mugimendu politiko zentralizatu bat; halaber, EH Bildu eta EH Bai-en esperientziatik abiatuz, ikusi da aberasgarriagoa dela aniztasuna kontuan hartzen duen mugimendu bat, ildo politiko hertsi bat baino.

Oinarri horiek errespetatuz, urrats bat gehiago egin daiteke, Hegoaldeko eta Iparraldeko mugimenduak elkartzeko. Testuingurua duela hamabi urte baino hobea da. Eta Euskal Herriak badu beharra elkarrekin gauza gehiago egiteko, alde bakoitza ez dadin sobera egon bere aldera begira. Elkar errespetatuz, elkar lagunduz eta elkarrekin lan eginez, garai berrietara egokitu eta nazio eta osotasun ikuspegiz aitzinatzeko baldintzak badaude.

Enbata-n argitaratua

Guraizeak eta oihala

abendua 1st, 2014

“Guraiziakin bereizi arren bakoitza bere aldetik, ezagutzen da jantzi direla zazpiak oihal batetik” idatzi zuen Pedro Mari Otañok. Oihalak ehunduko dituzte 2015eko ekainaren 20an, erabakitzeko eskubidearen alde. Eta orratzak bezala zast egin dio bihotzean hainbat laguni, ikustean “hiriburuz hiriburu” egingo den ekitaldiak Iruñea, Donostia, Bilbo eta Gasteizen izango direla. Maulen, Donibane Garazin eta Baionan ez dute erabaki nahi? Ez dute erabakitzeko eskubidea merezi?

Badira zenbait urte, Bidasoako urak handitzen ari direla. Batasuna beti zaila izan da, baina beti egin dira ahaleginak, bereziki indarrak biltzea helburu duten proiektu sinboliko, handi eta ederretan. Azken urteetan, instituzioen pisuak elkarrengandik urrundu ditu hiru eremu administratiboak, hurbildu eta batu beharrean. Eta urruntze horren ondorioak nabaritzen dira herri mugimenduetatik sortutako proiektuetan ere. Eta nola ez, gizartean.

Horrek are gehiago zailtzen du, berez zaila dena: Hegoaldean pentsatutako ekimen batek Iparraldekoen inplikazioa lortzea; nekez sor daitezke herri batzordeak espontaneoki. Giza katea Ipar Euskal Herritik ez pasatzeak izan zezakeen azalpen geografiko edo fisiko bat. Oraingoan, traba hori ez dago. Herri honek badu behar gorria proiektu politiko batu bat edukitzeko, erritmoak erritmo. Ekainaren 20ko ekitaldi sinbolikoa bezalakoak aukera bikainak dira zazpiak herri bakarreko parte garela sentitzeko.

Amets kolektibotik harago, Ipar Euskal Herriaren erakundetze aldarrikapenak jasaten dituen oztopoen aurrean, Hego Euskal Herriarekin batera sor daitezkeen ekimenak arnasgune berriak izan daitezke. Nahasmendu franko handia dago hilabete hauetan, lurralde kolektibitatearen eta Pirinio Atlantikoetako prefetaren proposamenen inguruan. Babes hain zabala zuen eskaerari uko egin dio Frantziak, eta hori lortzeko etorkizunerako estrategiak marraztu gabe daude. Adostasuna lortzea bera ere kostatzen ari da.

Eztabaida daiteke Lurralde Kolektibitatearen gaia erreferendum bidez trenkatu behar den, ala Frantziako Gobernuak gehiagokorik gabe onartu behar duen: Frantziako Iraultzan zuzen-kontra kendu zieten autonomia Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoari, eta orain zergatik behar litzateke bozkatu, Iparraldeari badagokion eskubide bat berreskuratzeko? Dena den, Iparraldeko herritarren artean, askok nahi dute gai horretaz erabaki. Beraz, ez dago arrazoirik Iparraldea baztertzeko ekainaren 20ko ekitalditik. Eta ez luke asko balio izanen maiatzean iratzartzeak, ekainaren 20ari begirako kanpainako ekitaldi xume bat antolatuz, Ipar Euskal Herriaren presentzia sinbolikoa dagoela errateko.

Nork, noiz, non, nola eta zergatik erabaki du, garai berri hauetan, Ipar Euskal Herria aparte uztea? Galdera ez zaio zuzentzen Gure Esku Dago-ri bakarrik. Garaien arabera, Hegoaldeko mugimenduak erabaki nahi izan du Iparraldean zer egin zitekeen edo ez: 70-80ko hamarkadetan bazterrak lasai, errefuxiatuak babestu behar zirelako; 90eko hamarkada bukaeran, estrategia nazional zentralizatuak; orain, bakoitza bere aldetik, guztiz bereizirik. Ipar Euskal Herriko mugimenduak aitzina segitu du beti, baina bere aldetik; eta nazio kontuetan, izan ote du hitza eta erabakia? Kontuan hartzen ote da bere lekua?

Azkenaldian suma daiteke estrategia aldaketa bat lurraldetasunari begira. Baina ez da ulertzen nola egin den aldaketa hori. Ez da eztabaidatu, ez da komunikatu. Eta oraindik ere ez du nehork garbi erran. Ekintzek hala erakusten dute, ordea. Iparraldean badago mobilizaziorako gaitasuna, herri ekimen dinamikoei esker. Harremanak josi behar dira haiekin; sarea ehundu.

Naziotik estatura. Zein fasetan gaude?

ekaina 14th, 2013

“Euskal nazionalismoa XXI. mendean” nazionalismoari buruzko masterrak II. Kongresua egin zuen atzo Bilbon. “Naziotik estatura XXI. mendean” izan zen atzoko gaia, eta arratsaldeko mahai-inguruan parte hartzera deitu ninduten, Gaizka Aranguren, Xabier Barandiaran eta Urko Aiartzarekin batera. Bi galderaren inguruan prestatu nuen atzoko saioa, eta ondoko lerroetan jarriko ditut atzo erran nituenak eta denbora faltagatik erran gabe gelditu zirenak.

Naziotik Estatura, nola ikusten duzue bidea? Zein fasetan egongo ginateke gu?
Hasteko, nolako euskal estatua irudikatzen dugu? Zazpi herrialdeak bilduko lituzkeena? Hori da abertzaleek nahi duguna edo amesten duguna. Errealitatea konplikatuagoa da, alde administratibotik eta, bereziki, politikoki. Alde administratibotik, hiru egoera baldin badaude ere, nik bi ikusten ditut, zazpi herrialdeentzako independentzia oztopatzeko heinekoak: Frantziaren menpe dagoen eremua batetik, Espainiaren menpe dagoena, bestetik.

Hego Euskal Herrikoa, teorian, borondate edo akordio politiko batekin gaindi daitekeen muga administratiboa da. Zergatik ezin da egin erreferendum bat Nafarroan eta EAEn bietan batera? Funtsezko arazoa politikoa da, edo bi eremuetako indar harreman ezberdina. Pertsonalki, eremu osoa kontuan hartuta, nazio sentimenduaren indarra ez dut aski handia ikusten, Hego Euskal Herriak bere osotasunean independentzia lortzeko.

Ipar Euskal Herriarekin, egoera are gehiago konplikatzen da. Ipar Euskal Herrian, Frantziari begira abertzaleek duten indarra zinez ahula da. Nahiz eta bozetan lortzen duten %10-15 bitarteko emaitzari esker, arbitro papera bete dezaketen, zenbaki horrek berak erakusten du Ipar Euskal Herriko zenbatek uste duten Euskal Herria dela beren nazioa: hamarretik batek, asko jota. Gehiengo handi batentzat nazioa Frantzia baldin bada, ia ezinezkoa da lortzea Ipar Euskal Herria Frantziatik bereiztea eta euskal estatu batean sartzea.

Azken hamarkadetako bilakaerak ez du itxaropenerako tarte handirik uzten. Abertzale kopurua nahiko egonkorra da. Eta kopuru horrekin bakarrik ezin da pentsatu Ipar Euskal Herria independentzia prozesu batean sar daitekeenik.

Egoera horren erroak oso sakonak dira. Batetik, Iparraldeko jendeak historikoki hainbat gerla egin ditu Frantziaren alde, frantsesekin eskuz esku. Hori funtsezko elementua da Iparraldekoen frantsestea ulertzeko. Hegoaldekoek, aldiz, harreman gatazkatsuagoa izan dute Espainiarekin.
Bestetik, ez dauka erakargarritasun maila bera espainiarra izateak edo frantziarra izateak. Euskalduna izatea baino ohoragarriagoa da espainiarra izatea? Zein da Espainiaren herentzia ezaguna? Berriena frankismoa, gizarte atzerakoi eta oso katolikoa, gaur egun mundu osoko “ikasle txarrenetarikoa”…

Aldiz, frantziarra izateak beste ohore bat ekar dezakeela uste du euskaldun askok. Frantziako Iraultzaren herentzia, “la grandeur de la France”, herri zibilizatuen erreferentzia, estatu prestigiosoenetariko bat… Frantziarekin batera gerla egiteaz gain, euskaldun askoren ustez, frantsesa izatea gauza ederra da. Eta anitzek nahiago izan dute euskara ukatu eta ez transmititu, eta frantses bihurtu. Hegoaldetik 36ko gerla garaian errefuxiatu gisa joan ziren euskaldun frankorentzat ere ohoragarria da beren seme-alabak Frantzian zein ongi integratu diren ikustea, eta hori maiz pasatzen da euskaldun izateko ordez frantses bihurtzetik.

Mugimendu abertzaleak ez du lortu egoera hori aldatzea, ez duelako nahiko baliabiderik, ez indarrik, eta beharbada estrategiarik ere ez.

Lurralde Elkargoaren alde lortu den batasun zabala itxaropen iturri izan daiteke. Baina, kasu! Aldekoen zati handienak ez du dudan ezartzen frantses izaten segitu nahi izanen dutela. Ez dute bat eginen independentziaren eskaerarekin. Behin lurralde elkargoa lortuta (noizbait lortzen bada), abertzaleak bakarrik izanen dira beren proiektuarekin. Lurralde Elkargoak aukera berriak zabalduko lizkieke beren ideiak gehiago zabaltzeko eta eragina handitzeko?

Balizko euskal estatu batek – lau herrialdekoa edo hirukoa – Lurralde Elkargoarekin edo gabe, erakarmen indar bat izan lezake, Iparraldeko jendearentzat. Eragin bat izan lezake. Lurralde Elkargoa ere existituko balitz, bi erakundeek harreman hurbila izango lukete. Horrek ere eragin baikorra izan lezake.

Zazpi herrialdeko estatua urrun ikusten dut, biziki urrun. Pragmatikoa ote litzateke eremu aitzinatuena estatu bihurtzea? Estatutik kanpo gelditu direnak erakartzeko aukera ikus daitekeen bezala, arriskua ere ikusten dut: are gehiago urruntzea. Iruditzen zait, gainera, azkenaldian Iparraldea eta Hegoaldea elkarrengandik urruntzen ari direla (1).

Ideia interesgarri bat sortu zen 1998an, Euskal Herria bere osotasunean josten zuena: nazio eraikuntzaren estrategia, Udalbiltzarekin besteak beste. Orain arte arrakasta lortu duten formulak horiek izan dira Euskal Herrian: ematen ez dizkiguten tresnak sortu. Iparraldean hori egin dute Laborantza Ganberarekin, eta noizbait ofizialki onartua izatea lortuko du, ikastolek lortu zuten bezala. Horren lekuko aurten Frantziako Laborantza ministroa izan zela Laborantza Ganberaren urteurren ekitaldian.

Zeintzuk dira gure ahuluneak eta indar-guneak?
Ahuluneak:
•    estrategia garbirik ez dagoela;
•    batasun politikorik ere ez, are gehiago, zatiketa giro handia EAJren eta EH Bilduren artean. EAJ ez da oso bero ageri;
•    eremuen arteko egoera oso desberdinak (dena ez da Gipuzkoa, eta Gipuzkoan ere dena ez da Goierri);
•    gehiengoa, abertzaleak barne, Espainiari eta Frantziari begira (ikus euskal hedabideek dituzten erreferentziak, ereduak…);
•    zeinen menpe eta Espainiaren eta Frantziaren menpe egotea.

Indarguneak:
•    Borroka armatua behin betiko uzteak sortu duen egoera berria, aukera berriak zabaltzen ditu
•    Kanpora begira zilegitasun gehiago ematen digu
•    Batasun batzuk sortzea ahalbidetu behar luke (ez da lortu)
•    Eskoziako eta Kataluniako dinamikak lagungarri dira.

(1) Gaizka Aranguren-ek Gure Esku Dago-ren bideo-klipa jarri zuen bere diskurtsoa laguntzeko. Eta elementu oso adierazgarri batez ohartarazi gintuen. Bideoan ageri den kolorea berdea dela, ez dela horirik ageri: dauden plano guztiak Euskal Herri atlantikokoak direla; hots Nafarroaren zati handi bat eta Araba falta zirela. Horren haritik gehitu nuen nola ari zaizkigun egunero Euskal Herria EAEko eremura mugatzen, baita Euskal Herriaren zazpi herrialdeetako lurralde ikuspegia aldarrikatzen dutenak ere, datuen berriak ematean adibidez.

Entzuleen artean izan nuen galdera bati erantzun nion gero. Euroeskualdearen aukeraz galdetu zuen. Erran nuen azken urteetan ohartu naizela duela 10-15 urte baino gutxiago aipatzen dela euroeskualdea. Kasu guztietan, oraingoz Akitania-Euskadi litzatekeela eskualde hori, eta hor Euskal Herriak lurraldearen erdia baizik ez duela hartzen. Lurralde Elkargoarekin beste aukera bat sor daitekeela gehitu nuen. Eta ohar bat: isunak ordaintzeko akordioetara heldu badira ere, eguneroko bizitzan zenbateko trabak sortzen dizkigun bi estaturen menpe egoteak, telefono konpainiekin edo tren zerbitzuekin, adibidez.

Tresna-barrara saltatu