Posts Tagged ‘Lehen Mundu Gerra’

Gerrarako prestu, herria frantsestu

azaroa 19th, 2014

Horra hemen, #txiotesia2 ekimenerako egin nituen sei txioak: “Lehen Mundu Gerra Eskualduna astekarian” tesia laburbildu nahi dute sei kopla horiek.

1.
Alemanen aurka herraz,
7.000 ale erraz
zabaltzen ziren euskaraz eta
zer idazten zuten gerraz?

2.
Orri ta berriak urri,
eta zentsura bihurri.
Kazetariak soldadu eta
erreportaje iturri.

3.
Alemana deabrua,
Ta Frantzia aingerua,
Idazle haiek argi zeukaten
Noren alde zen zerua.

4.
Desertoreentzat lotsa
Soldaduentzat poza
Idazten zuten frantsesa zela
Euskaldun onen bihotza.

5.
Frantses armada “gurea”,
Goraipatuz adorea,
“Herriarentzat” hiltzea baitzen
euskaldunen ohorea.

6.
Gerran ibilirik prestu
Frantzia zuten babestu
Eskualduna-tik eta euskaraz
Herria zuten frantsestu.

eskualduna1

Heroiak ala biktimak?

azaroa 14th, 2014

Azaroaren 11 dator laster. Munduko gertakari tragikoenetariko bat gogora ekarriko dute. Horren harira, “abertzaletasuna” hitza darabil François Hollande Frantziako presidenteak, duela ehun urteko gertakariak oroitarazteko. Frantziako agintariek, oposizioak bezala, gaur egun oraino segitzen dute Lehen Mundu Gerran hildakoen goraipatzen, haien “abertzaletasuna, kemena eta garaipena” ohoratzen. Bigarren Mundu Gerratik landa egindako urratsak txalotzen dituzte gero, orain Frantzia eta Alemania “adiskide” direlako, hamarkadetan zehar etsai amorratuak izan ondoren. Beraz, XX. mende hasierako suntsiketa masiboen garaiak bukatu direlako poztu behar dugu.

Baina ez dute sekula dudan jarri sarraski haren beharra eta zilegitasuna, beti azpimarratzen baitute Frantziak zenbat zor dien 1914-1918ko hildakoei. Ez diete sekula barkamenik eskatu, ez hildakoen ahaideei, ez Europako beste herrialdeei, behar gabeko gerra batean sartzeagatik eta milioika heriotza eragin zituen gatazkako protagonista nagusi izateagatik. Alemanian apaltasun gehiagorekin ospatzen dute mendeurrena, mende osoan zehar irakatsi delako haiena zela gerra haren erantzukizun guztia.

Orain hasten da jakiten Errusiak Serbia laguntzeaz beste asmorik ere bazuela gerra hartan sartzeko: Itsaso Beltzetik barrena Mediterraneo Itsasorako sarbidearen gaiak asko kezkatzen zuen. Austria-Hungariaren eta Serbiaren arteko gatazkan esku hartzea – gerra bidez, batez ere – saihets zezakeen. Frantzia eta Erresuma Batua ere ez ziren aingeru batzuk. Frantziak ia mende erdia iragan zuen Alemaniaren aurkako herra elikatzen eta herritarrak psikologikoki eta fisikoki prestatzen gerra baterako.

Gaur egungo agintariak ez dira duela 100 eta 150 urte bitartekoen jarreraren erantzule, bistan da. Horrexegatik, kezkagarria da orduko jokamoldeen autokritikarik ez dezaten egin, mende bat iragan denean. Frantzia garaileen artean zen, bai, baina milioika lagun hil ondoren, Europa guztiz zatikatu ondoren, Bigarren Mundu Gerraren haziak erein ondoren…

Frantziak eta bere aliatuek guztiz umiliatu nahi izan zuten Alemania, ongi erakutsiz galtzaile hutsak zirela, eta gerra haiengatik gertatu zela. Baina ez dezatela pentsa haien garaipen militarraren ondorio izan zenik dena: une batez, Alemanian berean altxatu zen jendea gerraren aurka, Austria-Hungarian bezala. Eta hori erabakigarria izan zen. Frantziak eta Erresuma Batuak ezin dituzte ohore guztiak berenganatu.

Bigarren Mundu Gerraren ardura osoa ere Alemaniaren bizkar jarri ohi da. Baina halako izugarrikeriarik gertatuko ote zen, Lehen Mundu Gerraren bukaera beste era batera kudeatu balitz? Alemania duintasun gehiagoz tratatu balute? Bake iraunkor baterako bidea zabaldu balute? 1918an, enfrentamentu armatua bukatu zen; baina bakerik eta adiskidetzerik ez zen etorri Europara.

Ezin da parekatu Euskal Herriko gatazka Lehen Mundu Gerrarekin, bistan da. Baina gatazkaren bukaera kudeatzeko moduak badauka antzekotasunik 1918koarekin. Orduan, Alemaniari bakarrik eskatu zitzaion egindakoaren aitortza eta autokritika. Euskal Herriaren kasuan ere garaile gisa agertu nahi du Espainiak, eta 1918ko garaileen antzeko pentsamoldea erabiltzen du horretarako. Bide horrek, ordea, umiliazioa dakar. Eta umiliazioa ez da bakea, are gutxiago adiskidetzea.

Politikan eta kudeaketan dabiltzatenek ikasi behar lituzkete historiaren irakaspenak. Lehenago, han eta hemen egindako hautuak zein txarrak izan ziren ez ikustea eta ez aitortzea larria da; huts berak errepikatzea arduragabekeria.

Tresna-barrara saltatu